Hoge waardering en volop kansen

In september en oktober 2020 peilde het Expertisepunt OnlineVieren via een enquête de waardering en wensen rond het streamen van kerkdiensten onder kijkers naar en betrokkenen bij deze online vieringen. Opvallend is de hoge waardering voor deze vieringen. Bijna 70% van de respondenten geeft deze online vieringen het rapportcijfer 7 of hoger. Een van de respondenten geeft zelfs een tien!

De resultaten laten twee grote lijnen zien: de ene lijn vormen de kerken die creatief en vernieuwend vorm en inhoud geven aan deze vieringen en de gelovigen thuis er actief bij betrekken. De andere lijn zijn de kerken die eenvoudigweg via een camera de viering doorzenden naar de huiskamers, zonder noemenswaardige aanpassingen.

De enquête is ingevuld door 117 respondenten, van wie 56 % protestant en 38 % katholiek. Verder zijn er enkele deelnemers vanuit Evangelische- of Pinkstergemeenten en overige kerkgenootschappen.

Pluspunten

De overgrote meerderheid van de respondenten ziet veel pluspunten aan het online vieren of livestreamen van de vieringen. Op een veilige manier geeft het een gevoel van betrokkenheid en vertrouwdheid om met de ‘eigen’ kerkdienst of viering mee te kunnen doen en zelfs vrijuit te kunnen meezingen. Meedoen met de viering met een kopje koffie op de bank, met het gezin, soms zelfs nog in pyjama, noemen velen ontspannen en relaxed. Het gevoel van ‘zondag’ als vier- en rustdag blijft zo behouden.Anderen geven aan het prettig te vinden om op een ander moment terug te kijken. Ook het missionaire aspect wordt vaak genoemd, dat wil zeggen dat ook mensen meekijken die gewoonlijk niet in de kerk komen omdat ze wellicht die drempel te hoog vinden. Kerken hebben dankzij de livestreams een veel groter bereik gekregen. Het insturen van intenties, voorbeden en mededelingen vergroot voor velen de betrokkenheid. 

Een enkeling geeft aan het ‘kaal’ te vinden om via een beeldscherm mee te vieren,vaak ook in combinatie met slechte techniek en geen gevoel van verbinding. De gestreamde viering versterkt dan juist de ervaring van afstand. 

Twee werelden

De helft van de respondenten geeft aan dat de kijkers thuis niet of nauwelijks actief betrokken worden bij de viering. De gemeenschap in de kerk is gevoelsmatig een andere wereld dan de vierende gemeenschap thuis. 

Daarentegen geeft de andere helft aan hoe er wel geprobeerd wordt in grote of kleine gebaren één vierende gemeenschap te vormen met de mensen in de kerk en thuis. Dat varieert van het regelmatig op camera aanspreken, uitnodigen om elkaar de vrede te wensen, om thuis mee te zingen en te bidden, tot het live insturen van reacties en gebeden. De respondenten laten volop kansen zien om de betrokkenheid te versterken. Ter inspiratie vindt u hier het overzicht.

Respondenten die zelf voorgaan in vieringen geven aan dat ze het ingewikkeld vinden om mensen thuis direct aan te spreken via de camera. Er is nog sprake van gêne, ongemak of onkunde om dit te doen, terwijl er wel een duidelijke behoefte is.
Enkele deelnemers aan de enquête geven aan via de website onlinemis.nl gezamenlijk te vieren. Via een Zoommeeting vieren tientallen mensen verspreid over het land live met elkaar. Dat gebeurt met veel interactie doordat iedereen wordt uitgenodigd mee te doen, te bidden, zingen, lezen.

Een 10!

Hoewel er nog veel verbeterpunten genoemd worden, geeft bijna 80% van de respondenten de online vieringen het rapportcijfer 7 of hoger. Hiermee drukken zij uit dat het feit dat er voorzien wordt in deze vieringen zeer gewaardeerd wordt. 

Er wordt zelfs een 10gegeven en wel hierom: “De 10 is voor het betrekken van alle gelovigen bij de dienst. Ze krijgen tips om thuis mee te vieren, een liturgieboekje te maken, deel te nemen aan de bewieroking en de vredesgroet. De gelovigen thuis worden actief betrokken, niet passief, want ‘een eucharistie is geen eucharistie zonder participatie van alle gelovigen.”

Techniek, bemensing en regie

30% van de online vieringen wordt gedaan met 1 camera, 22 % met 2 en 17% (20 van de 117 reacties) met 3 camera’s. 

Meer dan de helft geeft aan dat er bij de online vieringen liedteksten, foto’s, filmpjes en mededelingen in beeld worden gebracht. Bij 30 % is er (nog) geen sprake van extra beeldmateriaal.

Over het algemeen zijn het vrijwilligers die de techniek verzorgen, al dan niet in beam- of streamteam-verband. Bij een van de kerken verzorgt ‘de pastoraal werkster alles met haar eigen telefoon.’ (respect!)

Bij 42 % van de respondenten is er vooraf overleg tussen de voorganger en degene die de camera’s bedient. In 23 % is er geen overleg van te voren.Het overige deel geeft aan dit niet te weten.Bij de helft van de respondenten wordt de online viering geëvalueerd om te zien wat goed was of wat beter kan. Dat gebeurt in ieder geval bij 14 % niet. 

Nieuwe mogelijkheden

De online vieringen hebben veel nieuwe mogelijkheden met zich meegebracht, zoals meer samenwerking, zowel regionaal als oecumenisch, een online quiz, meer variatie in vieringen, liedkeuze, instrumenten, getijdengebed en rozenkransgebed online, tot zelfs de informatieavond met een nieuwe predikant zowel live als online, inclusief stemming. 

Een overzicht van de genoemde mogelijkheden vind je hier.

Gevoel van gemis

Bij een enkeling roepen de gestreamde vieringen juist een sterk gevoel van gemis op. Het niet aanwezig kunnen zijn wordt extra sterk gevoeld en het vergroot het verlangen naar fysieke nabijheid. Nu het toegestaan is dat een kleine groep mensen in de kerk kan zijn, wordt dat gevoel alleen maar sterker.

Een ander ziet het ontbreken van online vieringen in zijn kerk juist als een gemiste kans, vanwege het risico dat kerkgangers nu afhaken en na coronatijd niet meer zullen terugkomen.

Een ander zegt het in een huis met (kleine) kinderen geen succes te vinden om online de viering te volgen. 

Obstakels

Er is een aantal obstakels dat het realiseren van online vieringen moeilijk maakt. Dit zijn: technische beperkingen, te weinig kennis van camera en regie, te weinig vrijwilligers om het te kunnen doen, te weinig afstemming tussen liturgie en camera/regie, de AVG-regels en het gebrek aan onderlinge samenwerking.

Gewenste verbeteringen en ondersteuning

Verbeteringen zijn gewenst op het gebied van camerabediening en geluid, onderlinge afstemming tussen de mensen voor en achter de camera, meer interactie en betrokkenheid met de mensen die thuis meevieren, zowel voor, tijdens als na de viering. Een aantal keren klinkt ook de behoefte aan een kortere en wat meer aangepaste viering aan deze nieuwe situatie.

Op deze terreinen komt ook de grootste behoefte aan ondersteuning en training naar voren.Daarbij wordt regie van de gestreamde viering genoemd (43%). Daarnaast zoekt men hulp bij het afstemmen van de liturgie op zowel mensen in de kerk als thuis (42 %). Verder is er vraag naar technische ondersteuning, op het gebied van camerabediening en geluid (41%) en naar een training rond (s)preken voor de camera(29%). Ook op het gebied van zang en muziek is er behoefte aan ondersteuning.

Waardering en behoefte aan kennisdeling

Als extra opmerking wordt vaak genoemd dat men dankbaar is dat deze online vieringen mogelijk zijn, met veel waardering voor degenen die zich ervoor inzetten. Meermalen wordt geopperd om kennis en deskundigheid onderling te delen als kerken. De resultaten van dit onderzoek delen we daarom met ieder die zijn/haar e-mailadres achtergelaten heeft. Daarbij geven we de mogelijkheid om nader met elkaar in contact te komen om kennis en ervaringen uit te wisselen. Het aanbod van het Expertisepunt OnlineVieren zal zich richten op de lokale vragen van kerken en voorgangers.